Aydınlatmada Enerji Verimliliği

Son on yılda aydınlatma alanında çok büyük yenilikler gerçekleşti. Günümüzde artık piyasada her biri farklı enerji verimliliği derecesine sahip bir çok lamba tipi bulunmakta. Bu lambaların enerji verimliliklerini karşılaştırmak için lümen / watt değerlerini karşılaştırabiliriz.

Aydınlatmada farklı uygulama tipleri için değişik çözümler mevcuttur. Belirli bir uygulama için doğru aydınlatma tekniği ve lambanın seçimi yüksek miktarlarda enerji tasarrufunu beraberinde getirebilir. Bu yüzden aydınlatma tekniği ve lamba seçiminde enerji tüketiminin, ışık kalitesinin ve yatırım maliyetlerinin her zaman göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Enerji verimliliği ve enerji tasarrufu önemli bir kriter olmalıdır.

Alttaki tabloda farklı tipte lambalar servis ömrü, enerji verimliliği, ışık rengi ve renksel geriverim değerlerine göre karşılaştırılmıştır.

Lambalar dört alt gruba ayrılır:

• Akkor Telli Lambalar
• Gaz Deşarj Lambalar
• İndüksiyon
• Katı Hal

Gaz deşarjı lambalarda cıva ya da sodyum gazı kullanılır. Bu gazlar yüksek ya da düşük basınçlı olarak uygulanır. Alttaki şemada hangi tip lambanın hangi gruba ait olduğu görülebilir.

Aşağıdaki şekilde farklı lamba tiplerinin enerji verimliliklerindeki değişimi görebilirsiniz.

Akkor Telli Lambalar: Bütün lamba tipleri içinde en düşük enerji verimliliği oranlarına sahiptirler. Gelen enerjinin %95’i ısıya, sadece %5’i ışığa dönüştürülür. Fakat akkor telli lambalar yüksek renksel geriverim değerlerine sahiptir, böylece yayılan ışıkta bütün frekanslar mevcuttur, bütün renkler temsil edilmektedir. Ayrıca fiyatları da düşüktür. Akkor telli lambalar yüksek renksel geriverim talep eden kısa yanma sürelerine sahip uygulamalarda kullanılabilir.·

Yüksek Basınçlı Cıva Gaz Deşarj Lambalar: Nerdeyse tamamen beyaz ışık üretirler ve yüksek verim (30 – 60 lm/W) ve renk geriverimi (80) ·gerektiren yüksek güçlü uygulamalarda kullanılırlar. Yüksek güçlü versiyonları lambaların çok yüksek noktalara yerleştirildiği spor salonlarında ve spor sahalarında kullanılır. Cıva buharlı aydınlatma en eski Yüksek Yoğunluklu Deşarj (HID) teknolojisidir ve artık demode olarak kabul edilmektedir.

Yüksek Basınçlı Sodyum Gaz Deşarj Lambalar: Sarı – beyaz renkte ışık üretirler ve genelde yerleşim alanlarında sokak aydınlatması uygulamalarında kullanılırlar. Verimleri 100 – 150 lm/W seviyesindedir. Renk geriverimleri 25 seviyesindedir ve düşüktür.

Metal Halide Lambalar: Günümüzde beyaz ışığı en yüksek verimle (100 lm/W) üreten lamba türüdür. Flüoresan ve yüksek basınçlı sodyum lambalarında olduğu gibi, metal halide lamlalar da elektrik arkının bir gaz karışımı içinden geçirilmesiyle ışık üretirler. Metal halide lambalar kompakt ark tüpünde argon, cıva ve metal halidelerden oluşan yüksek basınçlı bir karışım ihtiva ederler. Renk geriverimleri oldukça yüksektir ve 96 seviyesindedir.

Düşük Basınçlı Cıva Gaz deşarj Lambalar: Beyaz ışık üretirler. Flüoresan lambalar en yaygın gaz deşarj lambalarıdır. Flüoresan lambalar renk geriverim ihtiyacının yüksek (80 – 90) olduğu, yüksek verim (105 lm/W) gerektiren uygulamalar için idealdir. Ofislerde, mağazalarda, okullarda ve fabrikalarda yüksek yaygınlıkta kullanılırlar.

1995 yılında T5 tip flüoresan piyasaya sürülmüştür. T5’in karakteristik özelliği 16 mm. çapında olmasıdır. T5 tip flüoresan ayrıca öncüllerine göre daha kısadır. Bu sayede, daha kısa armatürlerle bu flüoresanları kullanmak ve ekonomik açıdan avantaj sağlamak mümkündür. T5'ler enerji tasarrufuyla sonuçlanan enerji verimliliği uygulamalarında sık kullanılırlar.

Kompakt Lambalar (SL) diğer tip flüoresanlardır. 50 lm/W seviyesinde verim değerlerine sahip olan kompakt flüoresan lambaların renk geriverim değerleri de oldukça yüksektir (80 – 90). Kompakt flüoresan lambalar klasik akkor telli lambalarla aynı tip bağlantı elemanlarına ve boyutlara sahiptir. Böylece, örneğin 75 W gücünde bir akkor telli lamba 18 W gücünden bir kompakt flüoresan lambayla değiştirilebilir. Servis ömürleri de akkor telli lambaların yaklaşık 8 katıdır. Kompakt flüoresan lambalar konutlarda en yaygın kullanılan lamba tipidir.

Düşük Basınçlı Sodyum Gaz Deşarj Lambalar: Monokromatik sarı ışık üretirler. Verimleri çok yüksek (200 lm/W) olmasına rağmen düşük renk geriverim değerlerine sahiptirler. Bu yüzden renk geriverim parametresinin önemli olmadığı uygulamalarda tercih edilirler. Düşük basınçlı sodyum gaz deşarj lambalar genelde ıssız bölgelerde güvenlik ve sokak aydınlatması için kullanılırlar.

İndüksiyon Lambalar: Beyaz ışık üretirler. 90’lı yılların başlarında piyasaya çıkan bu lambalar yüksek (80 lm/W) verim değerlerine sahiptirler. Fakat en önemli üstünlükleri uzun servis ömürleridir (60.000 saat). Bu yüzden uzun servis ömrü gerektiren uygulamalarda tercih edilirler.

Katı Hal Lambalar (SSL): Aydınlatma alanında son teknoloji devrimi LED (Light Emittin Diode) ve ardından organik LED (OLED) formundaki Katı Hal lambaların geliştirilmesiyle başladı. Yarı iletken malzemeden üretilen LED’ler içlerinden akım geçirildiğinde ışık yayarlar. Düşük (45 lm/W) olan verimleri yoğun araştırma – geliştirme faaliyetleri neticesinde her geçen gün artmaktadır. Piyasada renk ve güç bakımından oldukça zengin bir LED çeşitliliği vardır.